Việt Nam gần đây đã nổi lên như “tâm điểm” của các thương vụ M&A (mua bán và sáp nhập) trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng. Một loạt thương vụ chuyển nhượng trị giá hàng nghìn tỷ đồng đã xuất hiện dồn dập—từ việc SeABank bán 100% PTF cho Tập đoàn Aeon, Home Credit chuyển nhượng mảng kinh doanh tại Việt Nam cho SCBX, đến việc Krungsri mua lại 50% cổ phần còn lại tại SHBFinance. Những động thái này đặt ra nhiều câu hỏi về sức hấp dẫn của thị trường, chiến lược M&A của các nhà đầu tư nước ngoài, và lý do vì sao nhiều ngân hàng trong nước đồng loạt quyết định thoái vốn khỏi các công ty tài chính.

Trong bài viết “Miếng bánh tài chính tiêu dùng có còn hấp dẫn?, đăng trên The Saigon Times của tác giả Triệu Minh, các nguyên nhân chính, bối cảnh thị trường và những chiến lược cốt lõi đằng sau các thương vụ M&A nổi bật này đã được phân tích. Vilasia đã tổng hợp một số điểm chính như sau:

1. Bối Cảnh Thị Trường Và Tiềm Năng Tăng Trưởng

Nhu Cầu Vẫn Ở Mức Cao Dù Nợ Xấu Gia Tăng

Những diễn biến gần đây cho thấy một nghịch lý: nợ xấu tiêu dùng đang ở mức cao và dân số già hóa nhanh hơn, song nhiều ngân hàng trong nước lại lựa chọn thoái vốn khỏi các công ty tài chính. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng vẫn còn nhiều dư địa để tăng trưởng, bởi vì:

  • Tỷ Lệ Thâm Nhập Của Tài Chính Tiêu Dùng Chính Thức Còn Thấp
    Nhiều người vẫn còn xa lạ với các khoản vay tiêu dùng từ công ty tài chính hoặc việc sử dụng thẻ tín dụng. Tỷ lệ tiếp cận thấp để lại một “khoảng trống” lớn trên thị trường.
  • Hành Vi Tiêu Dùng Thay Đổi
    Các xu hướng mua sắm trực tuyến, thanh toán trả góp, “mua trước, trả sau” (BNPL), cùng việc sử dụng ví điện tử và fintech đang phát triển nhanh chóng. Sự chuyển biến này đòi hỏi các sản phẩm và dịch vụ tài chính tiêu dùng phải được phát triển tinh vi hơn.
  • Lợi Nhuận Hấp Dẫn
    So với cho vay thế chấp hay cho vay doanh nghiệp, cho vay tiêu dùng có lãi suất cao hơn và do đó biên lãi ròng (NIM) cao hơn. Dù rủi ro nợ xấu cũng cao hơn, nếu được quản lý tốt, phân khúc này vẫn có thể mang lại lợi nhuận vững chắc trong dài hạn.

Các Thương Vụ Đáng Chú Ý

  • SeABank chuyển nhượng PTF cho Tập đoàn Aeon với giá 4.300 tỷ đồng. PTF trước đây được SeABank mua lại từ VNPT vào năm 2018 và hiện có 1.550 tỷ đồng vốn điều lệ, gần 2.000 nhân viên và phục vụ 200.000 khách hàng.
  • Home Credit bán 100% Home Credit Việt Nam cho SCBX (Thái Lan) với giá 866 triệu USD. Đây là thương vụ M&A lớn thứ hai của một công ty tài chính, sau FE Credit (bán 49% cổ phần cho SMBC năm 2021).
  • Krungsri—ngân hàng lớn thứ năm tại Thái Lan—đã hoàn tất việc mua lại 100% SHBFinance, thể hiện chiến lược mở rộng tại Đông Nam Á.
  • Lotte Card (Hàn Quốc) đã chi khoảng 1.700 tỷ đồng để mua Techcom Finance từ Techcombank vào năm 2018, mở đường cho các ông lớn khác của Hàn Quốc gia nhập thị trường.

Các thương vụ này không cho thấy tiềm năng tăng trưởng của thị trường đã “cạn kiệt”, mà đúng hơn là phản ánh một quá trình tái cấu trúc thị trường. Các tập đoàn nước ngoài sẵn sàng “chi mạnh” để giành lợi thế cạnh tranh sớm, trong khi các ngân hàng trong nước tập trung tối ưu hóa hoạt động ngân hàng cốt lõi.

2. Vì Sao M&A Là Lựa Chọn Chiến Lược?

2.1. Đối Với Các Tập Đoàn Nước Ngoài

  1. Gia Nhập Thị Trường Nhanh Chóng
    Việc mua lại các công ty tài chính hiện hữu giúp họ bỏ qua quy trình cấp phép phức tạp và việc thiết lập một cơ cấu doanh nghiệp hoàn toàn mới. Họ lập tức có được một cơ sở khách hàng sẵn có, các kênh phân phối, hạ tầng công nghệ và nhân sự đã được đào tạo.
  2. Tận Dụng Hệ Sinh Thái Của Các Ngân Hàng Trong Nước
    Nếu ngân hàng trong nước giữ lại một phần sở hữu nhất định hoặc hình thành quan hệ đối tác chiến lược, bên mua nước ngoài có thể “khai thác” hệ sinh thái của ngân hàng trong nước (danh sách khách hàng, nền tảng thanh toán, dữ liệu tín dụng, v.v.) để phát triển các sản phẩm tài chính tiêu dùng.
  3. Lợi Thế Về Công Nghệ Và Kinh Nghiệm
    Các tập đoàn tài chính nước ngoài thường sở hữu công nghệ hiện đại—như chấm điểm tín dụng dựa trên AI và phân tích dữ liệu lớn—để tối ưu hóa việc phê duyệt khoản vay và quản lý nợ xấu. Họ cũng có kinh nghiệm mở rộng quy mô nhanh chóng từ các thị trường tương tự trong khu vực.

2.2. Đối Với Các Ngân Hàng Trong Nước

  1. Tập Trung Nguồn Lực Vào Hoạt Động Kinh Doanh Cốt Lõi
    Vận hành một công ty tài chính tiêu dùng đòi hỏi các nguồn lực chuyên biệt về quản trị rủi ro, công nghệ chấm điểm tín dụng và thu hồi nợ. Nhiều ngân hàng nhận thấy việc đầu tư mạnh vào phân khúc này có thể kém hiệu quả hơn so với việc củng cố các dịch vụ ngân hàng thương mại truyền thống.
  2. Tăng Vốn Và Cải Thiện Tỷ Lệ An Toàn Vốn (CAR)
    Việc bán một công ty tài chính có thể mang lại nguồn thu lớn từ M&A, giúp tăng vốn chủ sở hữu và qua đó cải thiện CAR của ngân hàng. Điều này đặc biệt quan trọng khi nhiều ngân hàng đang nỗ lực đáp ứng và nâng cấp lên các yêu cầu của Basel II và III.
  3. Giảm Chi Phí Vận Hành
    Vận hành một công ty tài chính độc lập phát sinh nhiều chi phí đáng kể, từ quản lý đến tiếp thị. Khi cạnh tranh ngày càng gay gắt—đặc biệt với các đối thủ đã có vị thế—các ngân hàng có thể muốn tái cấu trúc, “trút bỏ gánh nặng” và tối ưu hóa toàn bộ hoạt động của mình.